Examenstress is niet alleen iets wat een kind ervaart, ook ouders zitten soms op het puntje van hun stoel. Wij vroegen 400 ouders van kinderen die dit jaar eindexamen doen én ouders van kinderen die in de afgelopen vijf jaar examen deden naar hun ervaringen. Van het controleren of er wel genoeg geleerd wordt, tot het aanmoedigen of zorgen maken over de toekomst. Benieuwd hoe ouders dit allemaal ervaren en wat zij doen om hun kinderen door deze spannende periode te helpen? Wij hebben het voor je uitgezocht!

Examenstress leeft in het hele gezin

De examenperiode brengt niet alleen spanning voor scholieren, maar ook voor hun ouders. Van de ouders met een kind dat dit jaar eindexamen doet, ervaart meer dan de helft deze periode als stressvol: 46% noemt het best stressvol en 8% zelfs heel stressvol. Opvallend is dat moeders de spanning vaker voelen dan vaders; 60% van de moeders ervaart de periode als stressvol, tegenover 45% van de vaders.

Daarnaast geeft 18% van de ouders uit het noorden van het land aan de periode als heel stressvol te ervaren. Tegenover 9% van regio Zuid, 8% van regio West en 5% van regio Oost. 

Ook ouders van kinderen die in de afgelopen vijf jaar eindexamen deden, herkennen die spanning. Van deze groep geeft 42% aan dat de examenperiode destijds best stressvol was en voor 11% voelde het zelfs als heel stressvol.

Die spanning komt niet uit het niets: veel ouders merken dat hun kind zelf ook onder druk staat. Bij ouders van huidige eindexamenleerlingen ziet 11% heel veel stress bij hun kind. De helft ziet dat hun kind redelijk gestrest is. Ouders die terugkijken op de examenperiode van hun kind in de afgelopen vijf jaar schetsen een vergelijkbaar beeld: 14% zag hun kind toen heel erg gestresst en 48% redelijk gestrest.

Ouders of kinderen: wie is het meest gespannen?

Hoewel de examenperiode voor veel ouders spannend is, denken de meeste ouders dat hun kind meer stress ervaart dan zijzelf. Zo geeft 43% aan dat hun kind meer spanning heeft rondom de examens dan zijzelf. Ongeveer een kwart van de ouders (26%) denkt dat zij en hun kind ongeveer evenveel stress ervaren. Tegelijkertijd zegt bijna een kwart van de ouders (23%) juist zelf meer stress te voelen dan hun kind.

Om daar een beter beeld van te krijgen, spraken we met twee examenkandidaten. Lotte (17) herkent die druk duidelijk: “Ik merk dat ik best veel stress heb, omdat ik het gevoel heb dat ik altijd bezig moet zijn met school.‘’

Bij ouders die spanning ervaren, uit die stress zich op verschillende manieren. Zo geeft 41% aan dat ze extra controleren of hun kind voldoende leert voor de examens. Ook gevoelens van spanning en onrust komen regelmatig voor. Daarnaast maakt 32% zich sneller of vaker zorgen over de toekomst van hun kind. Benieuwd hoe deze stress zich verder uit bij ouders? Hieronder hebben we de verschillende signalen visueel in beeld gebracht.

Zo helpen ouders hun kind tijdens de examenperiode

Naast het controleren of er genoeg geleerd wordt, proberen ouders hun kind ook op andere manieren te ondersteunen tijdens de examenperiode. Zo geeft 70% van de ouders met een kind dat dit jaar eindexamen doet aan dat zij hun kind vooral aanmoedigen. Ook praten veel ouders met hun kind over stress of spanning rondom de examens (45%).

Daarnaast helpen ouders op praktische manieren. Zo regelt 42% bijvoorbeeld eten of drinken tijdens het leren en probeert 41% hun kind juist momenten van ontspanning te laten nemen, bijvoorbeeld door pauzes of vrije tijd te stimuleren. Ook helpt een deel van de ouders actief met het leren zelf: 38% overhoort de stof of helpt bij het doornemen van de lesstof.

Toch blijft controle een belangrijke rol spelen in deze periode. Meer dan de helft van de ouders (57%) geeft namelijk aan dat zij checken of hun kind wel echt aan het leren is. Opvallend is dat ouders uit het noorden hier wat rustiger in zijn: 35% van hen zegt hun kind nooit te controleren.

Toch wordt die betrokkenheid niet door ieder kind hetzelfde ervaren. Lotte (leeftijd) geeft aan: “Mijn moeder zit best wel in mijn nek om te leren. Dat helpt niet echt, ik doe het liever uit mezelf.”

Tegelijkertijd kan die betrokkenheid ook juist helpen. Zoals Bodhi (16) vertelt: ‘’Mijn ouders letten er wel op of ik aan het leren ben, maar vooral om mij te helpen. Als mijn ouders er teveel mee bezig zouden zijn, gaat het voor meer spanning zorgen.’’

Niet geslaagd? Niet het einde

De meeste ouders hebben er vertrouwen in dat hun kind het examen haalt. Zo weet 42% van de ouders zeker dat hun kind slaagt, terwijl 45% denkt dat het goedkomt, maar nog een lichte twijfel heeft. Het vertrouwen is vooral groot in het westen van het land; daar denkt 47% van de ouders zeker te weten dat hun kind zal slagen. Slechts 9% verwacht dat hun kind een herkansing nodig heeft, en gelukkig zijn er maar weinig ouders die helemaal geen vertrouwen hebben in hun kind. 

Die druk om te slagen voelen scholieren zelf ook. Lotte vertelt: “Ik moet heel veel leren en kijk er best wel tegenop. Vooral de druk om te slagen voel ik sterk, omdat ik een tussenjaar heb gepland. Als ik niet slaag, kan dat allemaal niet doorgaan.”

Een positieve uitslag is voor ouders niet het allerbelangrijkste. Zo geeft 38% aan dat het niet erg is als hun kind niet slaagt, zolang ze hebben gezien dat hun kind er alles aan heeft gedaan. Een derde van de ouders (33%) zou teleurgesteld zijn, maar voor hen is het niet het einde van de wereld. Slechts een kleine groep (8%) maakt zich zorgen over de gevolgen voor de toekomst.

Verwachtingen en social media spelen een rol

Naast hun eigen stress en verwachtingen maken ouders zich ook zorgen over hoe hun kind die spanning ervaart. Bij ouders van kinderen die dit jaar eindexamen doen, denkt 13% dat hun verwachtingen behoorlijk meetellen voor de stress van hun kind, en 44% ziet een klein beetje effect. Bij ouders van kinderen die in de afgelopen vijf jaar examen deden, zegt 5% dat hun verwachtingen veel uitmaakten, terwijl 34% de invloed kleiner inschatte.

Ook social media speelt mee in de spanning. Ongeveer de helft van de ouders denkt dat social media de examenstress vergroot: 19% zegt dat het veel invloed heeft en 31% geeft aan dat het een beetje invloed heeft. De overige groep vindt dat het nauwelijks of geen effect heeft.

Het moment van de waarheid

Het moment waarop de eindexamenuitslag binnenkomt, is voor de meeste ouders intens. Van de ouders met een kind dat dit jaar eindexamen doet, ervaart maar liefst 89% dit als een spannend moment, waarbij 46% het heel spannend vindt en 43% een beetje spannend. Slechts een klein deel voelt zich neutraal (5%) of heeft er weinig gevoel bij (5%), terwijl 1% het helemaal niet ingrijpend vindt.

Ook voor scholieren zelf is dit hét moment waar alles samenkomt. Lotte zegt hierover: “Ik kijk best wel op tegen de uitslag, ik ben erg bang om te zakken.” Bodhi verwacht dat de spanning later komt: “Ik heb nu nog niet zo veel spanning, maar dat komt denk ik wel nadat ik mijn examens heb gemaakt.”

Ook ouders die terugkijken op de uitslag van hun kind in de afgelopen vijf jaar herkennen die spanning. Voor 85% van hen was het moment spannend: 48% vond het heel spannend en 37% een beetje spannend. Een kleiner deel voelde zich neutraal (8%) of nauwelijks gespannen (5%), en 2% ervoer helemaal geen spanning.

Verantwoording onderzoek

Dit onderzoek is uitgevoerd aan de hand van een survey van Panel Inzicht onder 400 ouders van eindexamenleerlingen in de periode van 23 maart t/m 3 april. Waarvan 183 ouders van kinderen die dit jaar eindexamen doen en 217 ouders waarvan hun kind de afgelopen 5 jaar eindexamen heeft gedaan. Daarnaast zijn er twee interviews afgenomen met eindexamenkandidaten om extra duiding te geven aan de onderzoeksresultaten.